Met de opkomst van het internet zijn de veranderingen in wereld in een stroomversnelling geraakt. Wie geen e-mail heeft, staat buiten de maatschappij. Wie niet met een digitaal karretje rondwandelt, weet niet wat webshoppen is en wordt als outcast gezien. Een tsunami van bits en bytes doorploegde èn doorploegt elke samenleving. Beroepen krijgen een andere inhoud omdat opeens alles zo gemakkelijk wordt. Laat ik een eerzame professie met de naam journalistiek er even uitlichten. In dat vak is er veel aan de hand.
Journalistiek, een eerzame beroep. Een bijzonder beroep. Je kwam op plekken waar een ander geen toegang had. Je sprak bekende mensen. Je vertelde in je medium de feiten, de waarheid. Je was iemand. Inderdaad werd ooit het beroep van journalist gerespecteerd, vooral als je als journalist doordrong tot in het hart van vijandelijke troepen. Zoals CNN-verslaggever Peter Arnett destijds in 1991 tijdens de Golf-oorlog, ook al is zijn rol in veel opzichten dubieus te noemen (Anton Karskens in ‘Berichten van het front’ -Nijgh & Van Ditmar, Amsterdam 1995). Maar nu is er internet en is iedereen journalist. Dat moet onlogisch zijn. Of toch niet?
Burgerjournalistiekverslaggeving
Roep het woord burgerjournalistiek en de rechtgeaarde journalist gaat steigeren. Hij duldt geen concurrentie van mensen die zijn broodwinning in gevaar brengen. Wèg is de absolute objectiviteit die hij in zijn vak pretendeert te hebben. Burgerjournalistiek is onkundig gebrabbel, gezwets of – in het gunstigste geval – een amateuristisch afstreksel van een professioneel bericht. Burgerjournalistiek is eigenlijk niets in de ogen van een journalist. Burgerjournalisten zijn ratten, dieven, ondermaats en en betrouwbaar gespuis. Roept dat niet een beetje de vraag op wat journalisten dan wel zijn?
Wie een verslag schrijft van een gebeurtenis is, hoe je het wendt of keert, een verslaggever. Bij radio en televisie worden journalisten regelmatig aangeduid als verslaggever. Maar toen ik laatst in een gesprek het woord burgerverslaggeving gebruikte, werd daar nauwelijks op gelet. Zou ik het woord burgerjournalistiek hebben gebruikt, dan brandde het lontje waarschijnlijk direct. Verslaggeving ligt dus minder gevoelig dan journalistiek. Er is wèl een opleiding journalistiek, geen opleiding verslaggeving.
Autojournalist vs autoverslaggever
Het woord autojournalist is ingeburgerd. Het wordt gezien als een vak, in elk geval als een onderdeel van de reguliere journalistiek. Mijn visie dat het niet echt een vak is, blijft zo. Autojournalisten doen verslag, een autoverslaggever doet dat ook. Nu zou je kunnen stellen dat het verschil zit in de genoten opleiding. Dat kan, maar is niet per sé noodzakelijk. Er lopen heel wat autojournalisten rond die geen enkele journalistieke opleiding hebben. Die lopen wel heel fanatiek hun wereldje te verdedigen tegen alles en iedereen die aan dat vermeende vak probeert te ruiken.
Er is geen gerichte opleiding tot autojournalist. De workshop Autojournalistiek geeft inzicht in de wereld die autojournalistiek heet en biedt iedereen die een artikel, een verslag, wil maken over een ontwikkeling in de autowereld, dat te leren en daadwerkelijk te doen. En noem zo iemand dan maar een autoverslaggever. Het blijft spijkers op laag water zoeken. Autojournalist vind ik ook prima, ook al plaats ik die mensen soms in een bepaald daglicht. Als je er langer over doorzaagt, kun je je afvragen of Willem IJsbrandtsz. Bontekoe schipper was of scheepsjournalist. Hij schreef tenslotte een scheepsjournaal, een verslag van…
